Taal nu en in de toekomst –
30 jaar Taalcentrum-VU

Op de frisse eerste lentedag van 2019 vierde het Taalcentrum-VU zijn dertigste verjaardag. In de Botanische tuin op de Zuidas ontvingen we ruim honderd relaties om samen terug te blikken, maar vooral vooruit: hoe ontwikkelt onze taal zich?

Onder leiding van cabaretier Patrick Nederkoorn hielden drie sprekers vanuit hun eigen perspectief een lezing over het thema van de dag. Blogger Colleen Geske liet haar licht schijnen over interculturele communicatie in deze tijd van internationalisering. Hoogleraar Bas Haring demonstreerde hoe je een ingewikkelde wetenschap boodschap begrijpelijk maakt, zodat je meer mensen bereikt. En tot slot gaf taalwetenschapper Piek Vossen samen met taalrobot Leolani een eerste indruk van de rol die taaltechnologie de komende jaren gaat spelen.

Een geslaagde jubileumdag

Het was een frisse dag, maar dat kon het lentegevoel én de feestelijke stemming niet drukken: al snel vulde de Botanische tuin zich met ruim honderd klanten en relaties van het Taalcentrum-VU. In de speciaal voor de gelegenheid opgebouwde lezingentent opende directeur Rob Doeve het inhoudelijke programma: ‘Op verjaardagen zijn wij van die mensen die het altijd over hun leuke klanten hebben – dus wat geweldig dat die klanten nu op ónze verjaardag komen.’ De drie korte lezingen daarna vielen duidelijk in de smaak. Zoals een bezoeker het verwoordde: ‘Precies een programma dat past bij deze tijd: wel met inhoud, maar ook kort en to-the-point.’ We sloten de dag af een feestelijke en geanimeerde borrel in de Wintertuin, begeleid door de livemuziek van Trio Luego.

‘Op verjaardagen zijn wij van die mensen die het altijd over hun leuke klanten hebben – dus wat geweldig dat die klanten nu op ónze verjaardag komen.’ (Rob Doeve, directeur Taalcentrum-VU)

Colleen Geske: ‘Nederlanders zijn infamously direct’

Colleen Geske, geboren in Canada, presenteert in haar succesvolle blog ‘Stuff Dutch People Like’ een satirische blik op de Nederlandse cultuur. ‘Ik zag vooral expats en toeristen als doelgroep, maar mijn blog blijkt juist enorm succesvol onder Nederlanders. Zij vinden het leuk om te kijken naar hun eigen cultuur vanuit het perspectief van de outsider.’ Nederlanders en hun taal hebben heel wat bijzondere trekjes: of het nu gaat om de gewoonte om te vloeken met ziektes uit het verleden (‘tyfus’) of onze ‘beruchte directheid’. Colleen Geske: ‘Nederlanders zijn eerlijk, rechtdoorzee, maar soms ook wel een beetje bot. Anders dan veel Engelstaligen drukken ze letterlijk uit wat we bedoelen, zonder omwegen of verzachtende woorden en gebaren. Iets om je bewust van te zijn: die directheid is voor niet-Nederlanders vaak even slikken.’

Bas Haring: ‘Metaforen helpen om kwartjes te doen vallen’

Bas Haring is hoogleraar Publiek begrip van wetenschap en was in 2016 winnaar van de Duidelijketaalprijs. Haring is nog steeds apetrots op zijn bekroning: ‘Ik vind het belangrijk om ingewikkelde dingen zo uit te leggen dat je denkt: nu snap ik het. Een van de taalmiddelen die daarbij helpen, zijn metaforen. Dat zijn ‘verhaaltjes’ waardoor je je iets kunt voorstellen bij moeilijke of abstracte wetenschappelijke principes. Een bioloog bijvoorbeeld vertelde me: de biodiversiteit op de aarde neemt af, maar overal op de aarde neemt de biodiversiteit toe. Ik begreep er niets van. Maar dat veranderde toen hij een metafoor gebruikte: denk aan een winkelstraat in een willekeurige Nederlandse stad in de jaren vijftig, en vergelijk die met een winkelstraat nu. Er is nu per plaats meer verscheidenheid in het aanbod, want er zijn meer winkels. Toch is landelijk gezien de verscheidenheid afgenomen, omdat het allemaal dezelfde winkels zijn. Dat verklaart hoe lokaal diversiteit kan toenemen, terwijl die globaal afneemt. Dat is toch supertof? Geen ingewikkelde analyses of formules of enge statistieken nodig, een metafoor zorgt ervoor dat je het begrijpt.’

‘Geen ingewikkelde analyses of formules of enge statistieken nodig, een metafoor zorgt ervoor dat je het begrijpt. Dat is toch supertof?’ (Bas Haring)

Piek Vossen: ‘Op weg naar een communicerende robot’

Piek Vossen is hoogleraar Computationele lexicologie aan de VU. Met zijn team doet hij onderzoek naar communicatieve robots: computers die menselijke taal begrijpen en erop kunnen reageren. Zodat ze bijvoorbeeld kunnen worden gebruikt als zorgrobots. Vossen: ‘Op dit moment is communicatie met bijvoorbeeld chatbots nog heel beperkt. De computer begrijpt niet wat je zegt, maar geeft gescripte antwoorden. Wij werken aan een robot die natuurlijke taal kan verwerken, Leolani. Via gesprekken breidt zij de netwerken van informatie in haar brein steeds verder uit. Bovendien kan ze reflecteren op die opgeslagen kennis: wat klopt wel en niet?’ In Vossens demonstratie blijkt dat de communicatie tussen Leolani en studenten nog lang niet perfect verloopt. ‘Dat kan ook nog niet: menselijke communicatie is ongelooflijk ingewikkeld. Daarom is het zo belangrijk om het brein van de robot voortdurend te voeden door over die gebreken te communiceren.’

Foto's en filmpjes

Benieuwd naar de beelden van ons jubileum? Bekijk de opnamen op ons YouTube-kanaal. Klik op de onderstaande button voor alle foto's van de jubileumdag.